Lịch sử Á_Phi_Mỹ latinh hiện đại
1. Nguyên nhân phát triển kinh tế Hàn Quốc thập niên 60_70 ?
2. Cách mạng Lào, Campuchia từ 1945_những năm 70 của thế kỷ XX ?
3. Hoàn cảnh ra đời, nguyên tắc hoạt động của ASEAN ?
4. Đặc điểm phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi, Mỹ latinh sau Thế chiến thứ II ? Khó khăn của các nước châu Phi sau khi giành độc lập ?
5. Tình hình Trung Quốc từ 1945_1959 ?
6. Tình hình kinh tế
7. Khái quát phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á sau 1945.
8. Đặc điểm tình hình chính trị châu Á sau 1945. Vì sao các nước theo mô hình phương Tây lại thất bại ở châu Á ?
9. Vấn đề giai cấp lãnh đạo trong phong trào giải phóng dân tộc đầu thế kỷ XX ở Đông Nam Á ?
10. Con đường phát triển của các nước Đông Nam Á sau khi giành độc lập ?
11. Hàn Quốc từ 1945 đến 1991 ?
12. Cuba từ năm 1945 đến năm 1991
13. Châu Phi từ 1945 đến 1991
Trả lời:
1. Nguyên nhân phát triển của kinh tế Hàn Quốc (thập niên 60_70 của thế kỷ XX):
_ Thứ nhất, Sự viện trợ của Mỹ cho Hàn Quốc. Từ 1953 đến 1974 Mỹ viện trở khoảng 12,5 tỉ USD (tương đương với 40 - 50 tỉ USD theo thời giá hiện nay), trong đó viện trợ kinh tế là 5 tỉ USD. Những năm sau này Mỹ vẫn còn tiếp tục viện trợ tuy là có giảm đi. Các khoảng viện trợ của nước ngoài trong thời gian 1953 - 1962 chiếm tới 81% thu nhập của Hàn Quốc. Bằng ảnh hưởng của mình, Mỹ còn tạo điều kiện thuận lợi để Hàn Quốc vay các khoảng tiền lớn của các tổ chức quốc tế. Ngoài ra, Mỹ còn cử các chuyên gia về kinh tế, ngân hàng sang trực tiếp cố vấn cho Hàn Quốc và hoạch định và thực hiện các chương trình phát triển. Những việc làm này của Mỹ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc khôi phục và tạo đà cho bước cất cánh của Hàn Quốc.
_ Thứ hai, sự tập trung quyền lực đã đảm bảo sự ổn định chính trị - xã hội – nhân tố quan trọng của phát triển kinh tế.
_ Thứ ba, tăng cường vai trò của nhà nước trong quản lý kinh tế và hoạch định các chính sách kinh tế (cả công nghiệp lẫn nông nghiệp). Nền kinh tế Hàn Quốc cơ bản được điều hành bởi chính phủ, do chính phủ hướng đạo… Chính phủ Hàn Quốc đang sử dụng “bàn tay hữu hình khỏe mạnh” của nó để thúc đẩy và tạo thuận lợi cho sự hoạt động của nên kinh tế thị trường.
_ Thứ tư, chiến tranh Việt Nam bùng nổ đã đem lại các cơ hội phát triển kinh tế cho Hàn Quốc. Một số người còn đi xa đến mức cho rằng, Việt Nam trở thành “Xứ sở vàng” của Hàn Quốc. Tham chiến bên cạnh quân đội Mỹ, lực lượng binh lính và sĩ quan đông đảo (khoảng 335.000 người thời kỳ 1965 – 1972), chủ yếu là người tình nguyện và lính đánh thuê, đã kiếm chác được không ít lợi ích về tài chính. Một số công chức đông đúc người Hàn (trên 100.000 người thời kỳ 1966 – 1969) làm việc trong các cơ sở kinh tế Mỹ hoặc các chi nhánh thầu khoán của các hãng Mỹ ở các cảng và các đơn vị xây dựng, sửa chữa căn cứ quân sự… cũng dần dà gặt hái được món tiền không nhỏ.
_ Thứ năm, truyền thống kỷ luật, yêu lao động và cầu tiến của người Hàn. Trong thời kỳ 1966 – 1972 người Hàn Quốc làm việc 55,6 giờ trong khu vực phi nông nghiệp, trong khi ở các nước khác, ví dụ nước Thái chỉ làm việc 47,2 giờ/tuần.
_ Cuối cùng, cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật trên thế giới đang diễn ra mạnh mẽ đã mang đến cho nền kinh tế Hàn Quốc, đặc biệt là ngành kinh tế công nghiệp những thành tựu kỹ nghệ tiên tiến (như hóa chất, điện tử….)
2. Cách mạng Lào, Campuchia từ 1945_những năm 70 của thế kỷ XX ?
a) Cách mạng Lào từ 1945 – 1975:
Giữa tháng 8/1945, phát xít Nhật đầu hàng Đồng Minh không điều kiện. Nắm thời cơ thuận lợi, ngày 23/8/1945, nhân dân Lào nổi dậy giành chính quyền. Ngày 12/10, Chính phủ Lào ra mắt quốc dân và tuyên bố độc lập.
Tháng 3/1946, thực dân Pháp đưa quân tái chiếm Lào. Sau khi Thà Khẹt bị thất thủ, chính phủ cách mạng phải lưu vong sang Thái Lan. Pháp hoàn thành việc chiếm đóng các thành phố ở Lào. Vua Lào Sisavang trở lại ngôi và con ông ta là S. Vatthana làm thủ tướng bù nhìn, tay sai cho Pháp. Trước tình thế đó, chính phủ và các lực lượng kháng chiến Lào bị phân hóa.
Từ năm 1947, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương và sự giúp đỡ của quân tình nguyện Việt Nam, các chiến khu cách mạng dần dần được thành lập ở Tây Lào, Thượng Lào và Đông Bắc Lào. Ngày 20/1/1949, quân giải phóng nhân dân Lào “Latxavong” được thành lập do Cayxon Phomvihan chỉ huy. Ngày 13/8/1950, “Mặt trận Lào tự do” và chính phủ kháng chiến Lào được thành lập do Suphanuvong đứng đầu. Đến ngày 11/3/1951, liên minh Việt – Miên – Lào được thành lập nhằm đoàn kết với 3 dân tộc Đông Dương chống lại kẻ thù chung là Pháp và can thiệp Mỹ.
Trong những năm 1953 – 1954, quân dân Lào đã phối hợp với quân tình nguyện Việt Nam mở các chiến dịch Trung Lào, Hạ Lào và Thượng Lào và giành nhiều thắng lợi to lớn, các tỉnh lớn như Xavanakhẹt, Khăm Muộn, Luông Prabăng… được giải phóng. Những cuộc tấn công này đã phối hợp chặt chẽ với chiến trường Việt Nam , đặc biệt là trận Điện Biên Phủ, góp phần vào chiến thắng chung của 3 nước Đông Dương. Hiệp định Giơnevơ (tháng 7/1954) đã thừa nhận độc lập, chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ của Lào, công nhận địa vị hợp pháp của các lực lượng kháng chiến Lào với một vùng giải phóng ở Sầm Nưa và Phongxali.
Ngay sau khi hiệp định Giơnevơ về Đông Dương được ký kết, Mỹ lập tức hất cẳng Pháp, âm mưu biến Lào thành thuộc địa kiểu mới. Từ đây, nhân dân Lào lại phải cầm súng chống kẻ thù mới là đế quốc Mỹ.
Trong những năm 1954 – 1975 cuộc đấu tranh cách mạng chống đế quốc Mỹ và ngụy quyền Lào trải qua 3 giai đoạn:
Từ 1954 – 1963: thời kỳ đấu tranh chống chiến lược “diễn biến hòa bình” kết hợp bạo lực phản cánh mạng của Mỹ và tay sai. Sau khi dựng chính phủ bù nhìn Katay, Mỹ viện trợ 50 triệu Đôla và quân lính để tiến hành đàn áp cách mạng Lào. Trong hai mùa khô từ 1954 – 1956, Mỹ sử dụng 14 tiểu đoàn (có cố vấn) đàn áp cách mạng Lào. Quân dân Lào đã phản công và giành nhiều thắng lợi giòn giã. Ngày 22/3/1955, Đại hội Đảng họp ở Hủa Phăn tuyên bố thành lập Đảng Nhân dân Lào. Tiếp đó, ngày 6/1/1956, Đại hội mặt trận Lào tự do họp đại hội quyết định đổi tên mặt trận thành mặt trận Lào yêu nước, lãnh đạo cuộc đấu tranh của nhân dân Lào trên 3 mặt: chính trị, quân sự và đàm phán nghị thương. Trước sức đấu tranh mạnh mẽ đó, địch buộc phải ký hiệp định Viêng chăn lần thứ nhất, thành lập chính phủ liên hiệp lần thứ nhất và có sự tham gia thích đáng của mặt trận Lào yêu nước.
Ngày 18/8/1958, tập đoàn phản động Phui Sananicon lật đổ chính phủ liên hiệp, xé bỏ hiệp định Viêng chăn và tìm cách đàn áp cách mạng Lào. Quân dân Lào đã phản công và giành nhiều thắng lợi giòn giã, tiêu diệt hàng chục tiểu đoàn ngụy ở Nậm Thà và các chiến trường khác, buộc Mỹ và tay sai phải ký hiệp định Giơnevơ lần hai về Lào (23/7/1962) và công nhận chính phủ liên hiệp lần hai (thành lập do hiệp thương của đại biểu 3 phái ở Lào). Nhưng ngay sau đó, bọn phản động lại phá hoại hiệp định, phá vỡ liên minh 3 phái làm cho chính phủ không hoạt động được.
Từ 1964 – 1973: nhân dân Lào đấu tranh chống chiến lược “chiến tranh đặc biệt” của Giônxơn và “chiến tranh đặc biệt tăng cường” của Nixơn. Từ năm 1964, Mỹ tăng cường không quân, vũ khí, sử dụng các tiểu đoàn cơ động lớn nhằm đàn áp quân cách mạng Lào. Quân dân Lào đã phản công và giành nhiều thắng lợi to lớn: chiến dịch Nậm Bạc (1968) đánh tan 4 binh đoàn địch mạnh; trận chiến Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng (1970) loại khỏi vòng chiến đấu 6000 địch, giải phóng nhiều vùng rộng lớn; trận đánh đường 9 _Nam Lào (2/1971), liên quân Lào – Việt đập tan cuộc càn Lam Sơn 719, giải phóng toàn bộ cao nguyên Boloven. Tiếp đó, chiến dịch Cánh đồng Chum bắt đầu (12/1971), 3 tháng sau đã giải phóng một vùng rộng lớn với hơn 1 vạn dân.
Thất bại trong chiến tranh Việt Nam , Mỹ và tay sai đã phải ký hiệp định Viêng Chăn lần thứ hai (2/1973) lập lại hòa bình ở Lào, kế đó Lào lập chính phủ liên hiệp lần thứ ba do Suphanuvong làm chủ tịch.
Từ 1973 – 1975: thời kỳ đấu tranh hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ trong hòa bình. Đặc điểm của thời kỳ này là nước Lào tạm chia thành 3 vùng: vùng giải phóng của chính phủ cách mạng Lào, vùng kiểm soát của phái hữu của chính phủ phái hữu, vùng trung lập của chính quyền liên hiệp trung ương. Trước tình hình đó, Đảng và nhân dân Lào đã tiếp tục đấu tranh chính trị và pháp lý để buộc đối phương phải thi hành điều khoản trong hiệp định. Mùa xuân 1975, cuộc Tổng tiến công nổi dậy của quân dân Việt Nam thắng lợi đã cổ vũ và tạo điều kiện cho cách mạng Lào tiến lên giành thắng lợi hoàn toàn. Từ tháng 5 – tháng 12/1975, quân dân Lào dưới sự lãnh đạo của Đảng đã nổi dậy giành chính quyền trong cả nước.
Ngày 2/12/1975, nước Công hòa Dân chủ Nhân dân Lào chính thức thành lập. Từ đó, nước Lào bước sang thời kỳ mới – xây dựng đất nước và phát triển kinh tế - xã hội.
b) Cách mạng Campuchia:
Đầu tháng 10/1945, Pháp quay trở lại xâm lược Campuchia. Đảng Cộng sản Đông Dương, từ năm 1951 tách ra thành Đảng Nhân dân Cách mạng Campuchia, đã lãnh đạo nhân dân Campuchia tiến hành kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Bước sang năm 1950, phong trào kháng chiến lan rộng đòi hỏi phải thống nhất tất cả các lực lượng cách mạng trong cả nước. Tháng 4/1950, Ủy ban Mặt trận dân tộc thống nhất (Mặt trận Khmer) và chính phủ kháng chiến, do Sơn Ngọc Minh đứng đầu, được thành lập. Tháng 6/1951, quân đội cách mạng Issarắc ra đời.
Ngày 9/11/1953, do cuộc vận động của vua Norodom Sihanuk, Chính phủ Pháp đã phải ký hiệp ước “trao trả độc lập cho Campuchia”. Tuy vậy, quân đội Pháp vẫn chiếm đóng Campuchia. Sau thất bại ở Điện Biên Phủ, Pháp buộc phải ký hiệp định Giơnevơ về độc lập, chủ quyền 3 nước Đông Dương.
Từ năm 1954 đến 1970, chính phủ Sihanuc thực hiện đường lối hòa bình, trung lập, không tham gia bất cứ liên minh quân sự hoặc chính trị nào, tiếp nhận sự viện trợ từ mọi phía và không có điều kiện ràng buộc. Nhờ có đường lối này, Campuchia có điều kiện đẩy mạnh công cuộc xây dựng kinh tế, văn hóa, giáo dục trong cả nước.
Sau cuộc đảo chính lật đổ Sihanuc ngày 18/3/1970 của thế lực tay sai thân Mỹ, Campuchia bị kéo vào quỹ đạo của cuộc chiến tranh thực dân kiểu mới ở Campuchia. Trước tình hình này, cuộc kháng chiến chống Mỹ xâm lược ở Campuchia phát triển mạnh khắp mọi miền đất nước. Ngày 23/3/1970 ở Ratanakiri, Mặt trân dân tộc thống nhất Campuchia được thành lập.
Từ tháng 9/1973, quân đội cách mạng Campuchia chuyển sang phản công và thắng lợi ở các thành phố lớn như Phnom Penh , Batdomboong, Udong… Xuân năm 1975, quân Campuchia mở rộng tổng công kích giành thắng lợi cuối cùng. Ngày 17/4/1975, thủ đô Phnom Penh được giải phóng cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Campuchia giành thắng lợi hoàn toàn.
Ngay sau đó, nhân dân Campuchia lại phải tiếp tục đấu tranh chống tập đoàn Khmer Đỏ do bọn Polpot cầm đầu phản bội cách mạng, thi hành chính sách diệt chủng làm 3 triệu người vô tội bị tàn sát dã man. Dưới sự lãnh đạo của Mặt trận dân tộc cứu nước Campuchia (thành lập ngày 3/12/1978) cùng với sự giúp đỡ của quân tình nguyện Việt Nam , quân dân Campuchia nổi dậy nhiều nơi. Ngày 7/1/1979, Phnom Penh được giải phóng, chế độ diệt chủng Khmer Đỏ bị tiêu diệt, Campuchia bước vào thời kỳ hồi sinh xây dựng đất nước.
3. Hoàn cảnh ra đời, nguyên tắc hoạt động của ASEAN ?
a) Hoàn cảnh ra đời:
Nửa sau những năm 60 của thế kỉ XX, tình hình khu vực Đông Nam Á và thế giới có nhiều biến chuyển to lớn:
+ Sau khi giành được độc lập, bước vào thời kì phát triển kinh tế trong điều kiện rất khó khăn, nhiều nước trong khu vực thấy cần có sự hợp tác với nhau để cùng phát triển.
+ Các nước cũng muốn hạn chế ảnh hưởng của các cường quốc bên ngoài đối với khu vực.
+ Những tổ chức hợp tác mang tính khu vực trên thế giới xuất hiện ngày càng nhiều, đặc biệt là những thành công của Khối thị trường chung châu Âu đã cổ vũ các nước Đông Nam Á tìm cách liên kết với nhau.
- 8/8/1967, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập tại Băng Cốc (Thái Lan) với sự tham gia của 5 nước gồm Thái Lan, Inđônêxia, Malaixia, Xingapo, Philíppin nhằm mục tiêu phát triển kinh tế và văn hóa thông qua những nỗ lực hợp tác chung giữa các nước thành viên, trên tinh thần duy trì hòa bình và ổn định khu vực.
b) Nguyên tắc hoạt động:
_ Tôn trong độc lập chủ quyền, bình đẳng và toàn vẹn lãnh thổ và bản sắc dân tộc của các dân tộc.
_ Mọi quốc gia được lãnh đạo hoạt động của dân tộc mình mà không có sự can thiệp, lật đổ và cưỡng bức của bên ngoài.
_ Giải quyết bất đồng tranh chấp một cách thân thiện.
_ Không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực của nhau.
_ Hợp tác với nhau một cách có hiệu quả.
Bên cạnh 5 nguyên tắc này còn tồn tại một số các nguyên tắc không thành văn, không chính thức song các nước đều hiểu và tôn trọng áp dụng, đó là nguyên tắc có đi có lại, không đối đầu, thân thiện, không tuyên truyền tố cáo nhau qua báo chí, giữ gìn đoàn kết ASEAN và giữ bản sắc chung của Hiệp hội.
Nguyên tắc điều phối hoạt động của Hiệp hội: Các thành viên tuân thủ 3 nguyên tắc cơ bản là:
Nguyên tắc điều phối hoạt động của Hiệp hội: Các thành viên tuân thủ 3 nguyên tắc cơ bản là:
1) Nguyên tắc đồng thuận, tức là một quyết định chỉ được coi là của ASEAN khi được tất cả các nước thành viên nhất trí thông qua. Nguyên tắc này đòi hỏi phải có quá trình đàm phán lâu dài nhưng bảo đảm được việc tính đến lợi ích quốc gia của tất cả các nước thành viên. Đây là một nguyên tắc bao trùm trong các cuộc họp và hoạt động của ASEAN.
2) Nguyên tắc bình đẳng: Nguyên tắc này thể hiện trên 2 mặt, thứ nhất, các nước ASEAN không kể lớn hay nhỏ, giàu hay nghèo đều bình đẳng với nhau trong nghĩa vụ đóng góp cũng như chia sẻ quyền lợi; thứ 2, hoạt động của ASEAN được duy trì trên cơ sở luân phiên, tức là các nước chủ toạ các cuộc họp của ASEAN từ cấp chuyên viên đến cấp cao cũng như địa điểm cho các cuộc họp đó đều được phân đều cho các nước thành viên trên cơ sở luân phiên theo vần A,B,C của tiếng Anh.
3) Nguyên tắc 6-x, theo thoả thuận tại Hiệp định khung về tăng cường hợp tác kinh tế ký tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 4 tại Xin-ga-po tháng 2/1992, theo đó 2 hay một số nước thành viên có thể xúc tiến thực hiện trước các dự án của ASEAN nếu các nước còn lại mà chủ yếu là 4 nước gia nhập sau gồm Việt Nam, Lào, Campuchia, Mianma chưa sẵn sàng tham gia nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế trong khu vực. Qua gần 40 năm tồn tại và phát triển, ASEAN đã phát triển dần từ một tổ chức chính trị khu vực có hình ảnh mờ nhạt, khả năng tồn tại yếu ớt thành một tổ chức chính trị-kinh tế khu vực đang lớn mạnh và thành công. Hiện nay, ASEAN là một trong các tổ chức khu vực có vai trò và vị trí nhất Vực duy nhất có mối quan hệ chặt chẽ,thường xuyên mang tính cơ chế với các nước công nghiệp phát triển, trong đó có 5 nước uỷ viên thường trực Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc, 7 nước công nghiệp hàng đầu thế giới. Khẳng đinh vai trò của ASEAN trên trường quốc tế, tổng thư ký Liên Hợp Quốc Kofi Annan khẳng định: “Ngày nay, ASEAN là một thực thể hoạt động hiệu quả và không thể thiếu được trong khu vực, đây là lý do chính để liệt ASEAN có tầm ảnh hưởng ngoài khu vực, Hiệp hội là đối tác tin cậy của Liên Hợp Quốc trong lĩnh vực phát triển . . .”
4. Đặc điểm phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi, Mỹ latinh sau Thế chiến 2 ? Khó khăn của các nước châu Phi sau khi giành độc lập .
a) Đặc điểm phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi:
_Phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi từ sau 1945 tuy đã phát triển rộng khắp và lên cao chưa từng có nhưng đã diễn ra không đồng đều giữa các quốc gia và khu vực, thể hiện ở mức độ giành được độc lập, quy mô phong trào và hình thức đấu tranh. Nguyên nhân của tình hình đó là do trình độ phát triển kinh tế, chính trị ở các nước châu Phi rất khác nhau.
+ Bắc Phi: phong trào giải phóng dân tộc ở khu vực này phát triển sớm nhất, mãnh liệt nhất so với các khu vực khác. Các nước Bắc Phi (5 nước) có quan hệ kinh tế phát triển cao nhất so với toàn châu Phi; cùng chung dân tộc, chung đạo Hồi và chung truyền thống lịch sử - văn hóa. Vào đầu thập niên 50, các nước trong khu vực đã liên tiếp giành độc lập: Ai Cập (1952); Libi (1952), Maroc (1956)…
+ Tây Phi: phong trào giải phóng phát triển từ sau 1957, đánh đấu bằng sự ra đời của cộng hòa Ghana . Tây Phi gồm 10 nước thuộc Pháp và 4 nước thuộc Anh, có trình độ lạc hậu hơn so với Bắc Phi. Phong trào giải phóng ở các nước nói chung do tư sản dân tộc lãnh đạo và từ 1957 – 1960 đã giành thắng lợi ở nhiều mức độ khác nhau.
+ Nam Phi: gồm Tây Nam Phi (Namibia ) và Cộng hòa Nam Phi. Năm 1884, Tây Nam Phi thuộc Đức; 1918 thuộc Hội Quốc Liên và 1920 thuộc Liên bang Nam Phi. Sau nhiều năm đấu tranh, tổ chức nhân dân Tây Nam Phi đã giành thắng lợi và năm 1989, Namibia giành được độc lập hoàn toàn. Ở Cộng hòa Nam Phi, cuộc đấu tranh chống chế độ Aparthai đã giành được sự ủng hộ của dư luận thế giới và chế độ này bị xóa bỏ vào năm 1994 trên đất nước này. Tháng 4/1994, lần đầu tiên trong lịch sử Nam Phi, Nelson Mandela đã trở thành tổng thống da đen đầu tiên của Liên bang Nam Phi.
_Lãnh đạo của phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi nói chung do giai cấp tư sản lãnh đạo. Ở châu Phi, giai cấp tư sản có tổ chức chính đảng của mình và có ảnh hưởng sâu rộng trong nhân dân. Giai cấp công nhân tuy có tăng cường số lượng nhưng chưa trở thành lực lượng chính trị độc lập, trừ mọt vài nước ở Bắc Phi và Nam Phi. Tuy nhiên, nhiều tổ chức công đoàn đã ra đời ở hầu hết các nước và tổ chức liên hiệp công đoàn toàn châu Phi ra đời năm 1951.
_Trình độ phát triển kinh tế - văn hóa của các nước châu Phi nói chúng rất thấp kém. lạc hậu. Trước khi bọn thực dân xâm chiếm, đa số các nước châu Phi còn trong tình trạng bộ lạc, chưa hình thành dân tộc quốc gia. Do sự xâu xé của các nước đế quốc, châu Phi bị chia cắt thành nhiều vùng nhỏ, xen kẽ nhau. Châu Phi càng thêm lạc hậu, nghèo nàn và xung đột dân tộc kéo dài. Tuy nhiên, khác với châu Á và Mỹ latinh, phong trào giải phóng dân tộc châu Phi do một tổ chức cách mạng của nhiều nước phối hợp hành động, đó là Tổ chức thống nhất châu Phi (OAU) thành lập vào năm 1963, có vài trò rất lớn trong đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa...
+ Khó khăn của các nước châu Phi sau khi giành độc lập
sau chiến tranh, mặc dù các nước có sự phát triển mạnh về kinh tế, xã hội, nhưng hậu quả cảu chế độ thực dân để lại rất nặng nề: lạc hậu, yếu kém, đói, dốt, bệnh tật, xung đột sắc tộc, tôn giáo...
_ Châu Phi là lục địa bất ổn nhất thế giới. Từ năm 1952 đến 1985, tại châu Phi đã nổ ra 241 lần đảo chính quân sự. Từ năm 1987 đến 1997, châu Phi đã nổ ra 14 cuộc xung đột và nội chiến làm hàng chục vạn người thiệt mạng, hàng triệu người đã phải ra tỵ nạn ở nước ngoài. Hiện nay, châu Phi có hơn 1000 dân tộc, trong khi đó với chính sách “chia để trị” của thực dân châu Âu, các dân tộc đã bị “xé” thành nhiều nhóm khác nhau, đó chính là nguyên nhân gây xung đột sắc tộc ở châu Phi. Mặc dù chính quyền ở một số nước đã cố gắng hòa giải dân tộc, nhưng xung đột vẫn kéo dài. Bi thảm nhất là cuộc nội chiến ở Ruanda năm 1994 giữa hai bộ tộc Hutu và Tuxi làm 800.000 người chết, hơn 1,2 triệu người phải tỵ nạn, trong khi dân số nước này chỉ có 7 triệu người.
_ Châu Phi là châu lục đói nghèo nhất thế giới. Chỉ trong 10 năm, tỉ trong trong tổng giá trị buôn bán bị giảm từ 4,9% (1980) xuống còn 2,4% (1990). 32 trong số 57 nước của châu Phi bị Liên Hiệp Quốc xếp vào nhóm các nước nghèo nhất thế giới. Khủng hoảng kinh tế ở châu Phi đã làm gia tăng nợ nước ngoài và chỉ trong 10 năm, nợ nước ngoài của các nước tăng từ 92 tỉ USD (1980) lên tới 300 tỉ USD (1990). Trong khi đó, sản lượng lương thực cung cấp cho người hiện còn 70% so với đầu thập kỷ 70, với 2/3 dân số không đủ lương thực để ăn. Số người đới hằng năm tới 120 – 150 triệu người. Nghiêm trọng nhất là ở Sudan (7,6 triệu người), Etiopia (7 triệu người), Somalia (4,5 triệu người), Malauy (1 triệu)… nguyên nhân chính gây ra là do khủng hoảng kinh tế kéo dài, chiến tranh liên miên và bùng nổ dân số.
_ Bùng nổ dân số là một trong những nguyên nhân gây thảm kịch ở châu Phi. Chỉ trong vòng 20 năm, dân số đã tăng đến hơn 650 triệu người, tỉ lệ gia tăng dân số lên tới 3 %. Trong số 15 nước có tỉ lệ sinh đẻ cao nhất thì châu Phi chiếm 12 nước (Ruanda: 5,2%; Angola , Niger …: 5,1 %). Nội chiến ở Ruanda không chỉ đơn thuần là xung đột mà còn do bùng nổ dân số. Với tỉ lệ mỗi phụ nữ sinh trung bình 10 lần, tỉ lệ sinh nở 8,3%, thì mỗi năm nước này có khoảng 30 vạn trẻ ra đời, trong khi đó quỹ đất có giới hạn (36.000 km2) và tại thủ độ của nước này, dân số đã tăng gấp đôi lên 1,2 triệu (1991).
_ Châu Phi là châu lục có tỉ lệ người mù chữ cao nhất thế giới. Cuộc thống kê năm 1988 cho thấy, số người mù chữ chiếm tỉ lệ rất cao: Moritani: 69%; Maroc: 64%; Nam Phi: 50%...
_ Châu Phi là “lục địa của bệnh AIDS”. Trong số 14 triệu người bị mắc bệnh này thì châu Phi chiếm 8 triệu người và con số này tăng theo cấp số nhân. Những người mắc bệnh thường ở tuổi 30 – 50 tuổi, lứa tuổi có khả năng lao động nhất ở châu Phi.
b) Đặc điểm phong trào giải phóng dân tộc ở Mỹ latinh:
_Sự thức tỉnh của giai cấp công nhân và nông dân dẫn đến sự bùng nổ những cuộc đấu tranh mạnh mẽ. So với châu Phi, giai cấp công nhân phát triển mạnh về số lượng và chất lượng. Tỉ lệ giai cấp công nhân chiếm 12,2% tổng số dân cư. Ở Mỹ latinh có 21 Đảng Cộng sản (trên tổng số 23 nước) nhìn chung các Đảng Cộng sản đi đầu trong phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc. Tổ chức "Liên minh lao động Mỹ latinh" thành lập 1938 đã đoàn kết và lãnh đạo được 34 tổ chức công đoàn ở các nước Mỹ latinh. Phong trào công nhân bùng nổ và ngày càng trở thành một nhân tố quan trọng trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Ở Brazil, nếu như từ 1950 đã có 50 vạn công nhân bãi công thì trong mấy tháng đầu 1973 đã tăng lên 70 vạn và đến tháng 10/1974 có 100 vạn công nhân tham gia. Ở Chile, tháng 2/1955, Công đoàn toàn quốc đã lãnh đạo 44 tổ chức công đoàn các ngành, các giới tiến hành bãi công với 120 vạn người tham gia, chiếm 1/5 dân số toàn quốc. Năm 1958, tổng số công nhân Mỹ latinh tham gia bãi công là 7 triệu người, năm 1960 - 1961 , nhiều cuộc bãi công của công nhân Mehico, Arhentina, Peru... nổ ra mạnh mẽ. Các cuộc bãi công thường biến thành các cuộc mít tinh, tuần hành, biểu tình trên đường phố lôi cuốn hàng vạn người tham gia. Ở nhiều nước, các cuộc bãi công chính trị ngày càng mạng tính chất toàn quốc, thậm chí có những cuộc bãi công mang tính chất toàn lục địa, như cuộc đấu tranh chống đế quốc Mỹ bao vây và tấn công Cuba năm 1962.
_Nông dân chiếm hơn 70% dân số, nhưng trên 2/3 nông hộ không có ruộng đất. Trong khi đó, 2/3 diện tích đất canh tác lại nằm trong tay địa chủ và công ty tư bản lũng đoạn nước ngoài. Ở Venezuela , 75% diện tích đất đều nằm trong tay địa chủ, với tỉ lệ chưa đầy 1,7% số người có ruộng. Ở hầu hết các nước khác, tình hình cũng tương tự như vậy. Chính vì vậy, yêu cầu xóa bỏ chế độ chiếm hữu ruộng đất từ lâu đã trở thành một yêu cầu cấp bách của nông dân. Do đó trong những năm sau Thế chiến 2, nông dân ở các nước Mỹ latinh như Peru , Ecuador , Mehico , Brazil
_ Ở Mỹ latinh, phong trào đấu tranh vũ trang mang "tính chất toàn lục địa" đã bùng nổ mạnh mẽ và trở thành một trong những hình thức đấu tranh chủ yếu trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Chế độ thống trị tàn khốc ở các nước này đã buộc nhân dân phải sử dụng đấu tranh vũ trang để giành độc lập dân tộc. Ở Panama , tháng 3 - 4/1947, quân đội nổi dậy khởi nghĩa. Được nhân dân giúp sức, cuộc khởi nghĩa này kéo dài được 1 tháng. Ở Bolivia , nông dân nổi dậy khởi nghĩa chống chính quyền phản động Hertzog (1947 - 1949), chống sự bóc lột của công ty lũng đoạn nước ngoài và đòi thực hiện cải cách ruộng đất. Năm 1949, phong trào đấu tranh với phạm vi toàn quốc đã trở thành cuộc chiến tranh du kích. Ở Venezuela , chiến tranh du kích diễn ra khắp mọi miền từ núi xuống đồng bằng, đô thị... gây thiệt hại nặng nề cho chính quyền. Ở Guatemala , những sĩ quan yêu nước nổi dậy khởi nghĩa nhưng thất bại. Năm 1965 - 1967, phong trào đấu tranh diễn ra ngày càng mạnh mẽ với quy mô rộng lớn ở Colombia, Peru, Honduras... và quân du kích đã hình thành cho mình một lực lượng mạnh với nhiều khu giải phóng trên toàn quốc.
_Trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ, Mặt trân dân tộc được hình thành và phát triển ở hầu hết các nước. Mặt trận dân tộc và thống nhất tập hợp đông đảo các tầng lớp trong xã hội, trong dó vai trò của Đảng Cộng sản được tăng cường, khối đoàn kết công nông ngày càng củng cố vững chắc và trở thành động lực chính của phong trào giải phóng dân tộc. Ở một số nước, Mặt trận đã giành thắng lợi trong cuộc tổng tuyển cử, dẫn đế thành lập các chính phủ Mặt trận Nhân dân như Guatemala , Arhentina , Venezuela và sự ra đời của Chính phủ Liên minh đoàn kết nhân dân do Tổng thống Allende cầm đầu ở Chile ....
_Từ sau cách mạng Cuba thắng lợi, các nước Mỹ latinh còn có nhiệm vụ đấu tranh bảo vệ cách mạng Cuba . Khẩu hiệu "Muốn Cuba Cuba đứng vững trong cuộc bao vây tấn công của Mỹ.
5. Tình hình Trung Quốc từ 1945_1959.
a) Giai đoạn 1945 – 1949: Cách mạng dân tộc dân chủ Trung Quốc giành thắng lợi, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập.
Sau khi kết thúc thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Nhật, ở Trung Quốc cục diện cách mạng đã có sự thay đổi rõ rệt: lực lượng Đảng Cộng sản đang ngày càng lớn mạnh (1,2 triệu người) và chiếm được nhiều vùng đất quan trọng ở Trung Quốc. Trong khi đó ở bên Quốc dân Đảng, lúc chiến tranh chống Nhật còn đang tiếp diễn, Tưởng Giới Thạch thi hành đường lối chống Nhật rất tiêu cực, chỉ rút lui và bảo toàn lực lượng. Sau khi Nhật rút, chúng đã tiến hành đưa quân đến vùng giải phóng để ngăn chặn Cộng sản, lũng đoạn kinh tế và còn âm mưu phát động cuộc nội chiến nhằm tiêu diệt Đảng Cộng sản và cách mạng Trung Quốc.
Xuất phát từ tình hình trên, Đảng Cộng sản đã tiến hành đàm phán với Quốc dân Đảng để thực hiện hòa bình dân chủ. Mặc dù cả hai bên đã đàm phán ở Trùng Khánh, ký các Hiệp ước Song Thập (10/10/1945) và Hội nghị Hiệp thương chính trị, nhưng do bất đồng về đường lối, quan điểm nên cả hai bên chưa đạt mục đích hòa giải mâu thuẫn vốn có từ lâu. Đến năm 1946, do nhận thấy mâu thuẫn này không thể điều hòa được nữa, hai bên đã phải đánh nhau trong 3 năm trời (1946 – 1949) để giành quyền thống trị Trung Quốc.
Ngày 20/7/1946, Tưởng Giới Thạch chính thức phát động cuộc nội chiến chống Đảng Cộng sản. Từ tháng 7/1946 đến tháng 6/1947, Quân Giải phong Trung Quốc thực hiện chiến lược phòng ngự tích cực. Sau giai đoạn này, quân cách mạng chuyển sang phản công, tấn công vào các vùng do Quốc dân Đảng kiểm soát. Bằng ba chiến dịch lớn (Liêu – Thẩm; Hoài – Hải, Bình – Tân) từ cuối 1948 đến đầu 1949, quân cách mạng đã loại khỏi vòng chiến đấu hơn 1,5 triệu tên địch, lực lượng chủ lực bị tổn thất nghiêm trọng. Cuối năm 1949, toàn bộ Trung Quốc được giải phóng, tập đoàn Tưởng đã rút chạy ra Đài Loan. Ngày 1/10/1949, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập, đứng đầu là chủ tịch Mao Trạch Đông.
Sự kiện này đã chấm dứt hơn 100 năm nô dịch của đế quốc, xóa bỏ tàn dư phong kiến, đưa nước Trung Hoa bước vào kỷ nguyên độc lập, tự chủ và tiến lên chủ nghĩa xã hội; tạo điều kiệnn cho chủ nghĩa xã hội châu Âu được nối liền sang châu Á và ảnh hưởng sâu sắc đến phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.
b) Giai đoạn 2: Thời kỳ phục hồi, phát triển kinh tế
Sau khi hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ, nhân dân Trung Quốc bước vào thời kỳ cách mạng xã hội chủ nghĩa thực hiện nhiêm vụ đưa nước Trung Hoa từ một nước nông nghiệp lạc hậu sang chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa.
Ngày 30/6/1950, Luật Cải cách ruộng đất được thực hiện. Cải cách ruộng đất được tiến hành trên toàn quốc, kể cả vùng dân tộc thiểu số. Ngoài ra, chính phủ cũng tiến hành hợp tác hóa nông nghiệp; cải tạo công – thương nghiệp tư bản tư doanh; tiến hành công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, phát triển văn hóa – giáo dục… Đến cuối 1952 công cuộc khôi phục kinh tế được hoàn thành. Sản lượng công nghiệp tăng 2 lần năm 1949 và vượt mức trước chiến tranh.
Từ năm 1953, Trung Quốc thực hiện kế hoạch 5 năm đầu tiên (1953 – 1957). Nhờ sự nỗ lực lao động của toàn dân và sự giúp đỡ của Liên Xô, kế hoạch 5 năm đã hoàn thành thắng lợi. Bộ mặt đất nước thay đổi rõ rệt: 246 công trình được xây dựng xong; sản lượng công nghiệp tăng 140%, nông nghiệp tăng 25%. Các ngành công nghiệp nặng như chế tạo cơ khí, luyện kim, khai thác than… phát triển nhanh. Trung Quốc đã tự sản xuất được 60% số máy móc cần thiết. Văn hóa, giáo dục phát triển, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt.
Về đối ngoại, Trung Quốc thi hành chính sách ngoại giao tích cực nhằm củng cố hòa bình, thúc đẩy sự phát triển của phong trào cách mạng trên thế giới. Địa vị quốc tế của Trung Quốc được nâng cao.
Ngày 14/2/1950, Trung Quốc ký với Liên Xô hiệp ước hữu nghị, đồng minh Xô – Trung và nhiều hiệp ước tài chính, kinh tế khác; phái Quân chí nguyện sang giúp nhân dân Triều Tiên chống Mỹ (1950 – 1953); giúp đỡ nhân dân Việt Nam chống Pháp; ủng hộ nhân dân các nước Á, Phi, Mỹ latinh trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, tham gia hội nghị Băngđung (1955, Indonesia). Ngày 18/1/1950, Trung Quốc thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam .
6. Tình hình kinh tế Singapore
Singapore
a) Tình hình phát triển
kinh tế Singapore
+ Việc dư thừa vốn, tư bản đã đặt ra cho
các nước tư bản phải quốc tế hóa nền sản xuất. Đây là cơ hội tốt để các nước
đang phát triển thu hút vốn đầu tư.
+ Singapore có vị trí quan trọng về quốc
phòng trong khu vực, quan hệ tốt đẹp với Mỹ nên Mỹ đã giúp đỡ, tạo cơ hội phát
triển kinh tế cho Singapore và Singapore đã tận dụng cơ hội đó để phát triển
kinh tế.
* Quá
trình công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu và những thành tựu
Khuyến
khích các ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động nhằm giải quyết nạn thất
nghiệp như kéo sợi, may mặt gỗ, chế biến thực phẩm. Năm 1970 đã chuyển từ công
nghiệp dùng sức lao động chân tay sang công nghiệp nặng có dùng nhiều vốn như
ngành đóng tàu biển, ngành lọc dầu. Singapore Singapore
Ngoài
ngành lọc dầu, công nghiệp sản xuất thiết bị điện và điện tử cũng là động lực
thúc đẩy phát triển kinh tế Singapore Singapore
Như
vậy, trong vòng 24 năm thực hiện công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu, sản xuất
công nghiệp đã đạt mức tăng trưởng cao hơn mức tăng trưởng của GDP, GNP. Cụ
thể, sản xuất công nghiệp 1990 đã tăng gấp 2 lần so với năm 1966, riêng công
nghiệp chế biến đã tăng gấp 11,4 lần so với năm 1966; nhưng sau đó chậm dần và
đến những năm 80 thì tốc độ này đã thấp hơn tốc độ tăng chung của nền kinh tế,
do vai trò tích cực của ngành dịch vụ. Và sự phát triển của công nghiệp đã tạo
điều kiện đủ việc cho người lao động mà còn là động lực đẩy mạnh xuất khẩu.
Về
xuất khẩu,
Singapore
Trong
cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu có sự thay đổi đáng chú ý. Nguyên liệu thô xuất
khẩu giảm mạnh từ mức 16,4% (1976) đến 2,5% (1991). Trong khi đó, tỉ trong
thiết bị máy móc, công nghiệp khai khoáng tăng dần. Về thiết bị máy móc: năm
1976: 25,2%; 1895: 33%; 1991: 50,6%, khai khoáng: 1976: 23,3%; 1985: 60%; 1991:
67,7%.
Thị
trường xuất khẩu của Singapore
là các nước châu Á. Từ năm 1976 đến 1990, tỉ trọng xuất khẩu tăng gấp 1,5 lần,
chủ yếu là Malaysia Singapore Singapore Singapore
Cùng
với sự phát triển công nghiệp, Singapore
Ngoài
dịch vụ bốc dỡ hàng hóa, trung chuyển các tàu ra vào cảng, Singapore Singapore
Ngoài
ra, Singapore còn tăng cường
cho nước ngoài đầu tư vào Singapore
Từ
năm 1970 – 1985, tổng vốn đầu tư của nước ngoài vào nước này lên đến gần 7,9 tỉ
dollar Mỹ. Sự gia tăng vốn đầu tư này gắn liền với sự xâm nhập mạnh mẽ của công
ty độc quyền xuyên quốc gia. Trong những năm 70, ở Singapore
Chính
nhờ những chính sách này mà Singapore
b)
Nguyên nhân phát triển kinh tế Singapore
- Vị trí địa lý thuận lợi: Singapore Singapore
- Bộ máy chính phủ là những người
có tâm huyết, có tư duy. Bớt đi những tư tưởng cố hữu như tham nhũng, độc tài.
Được coi là bộ máy sạch của thế giới, cuộc chiến chống tham nhũng ở Singapore
- Con người là
nhân tố chính cho sự phát triển kinh tế của Singapore
- Cùng với đó
là chính sách giáo dục tuyệt vời giúp Singapore Singapore Singapore
- Chuyển từ chính sách kinh tế
hướng nội sang kinh tế hướng ngoại. Đó là nhanh chóng chuyển công nghiệp hóa
thay thế hàng nhập khẩu sang công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu. Các ngành
được ưu tiên khuyến khích tiến hành công nghiệp hóa là các ngành công nghiệp
nhẹ như may mặc, kéo sợi, chế biến gỗ…., nhằm giải quyết vấn đề thất nghiệp ở
nước này, sau đó mới dần dần chuyển sang công nghiệp nặng như đóng tàu, luyện
kim, thiết bị điện tử…. và họ đã thành công. Hiện nay, nước này có mức dự trữ
ngoại tệ cao nhất thế giới, khả năng đầu tư lớn ra nước ngoài. Chính phủ cũng
tiến hành đẩy mạnh xuất khẩu các mặc hàng quan trọng ra nước ngoài và thu về
lợi nhuận cao nhất. Hiện nay, Singapore
- Chuyển từ chế
độ dân chủ sang chế độ độc tài. Lúc đầu sau khi thành lập nước, Lý Quang Diệu
đã chủ trương áp dụng thử mô hình dân chủ đại nghị của Anh, tổ chức lại bộ máy
nhà nước, dần dần cho những người trí thức tham gia vào bộ máy nhà nước. Về
sau, do nhận thấy bộ máy chính quyền có nhiều vụ “lộn xộn”, tình trạng tham
nhũng thường xuyên xảy ra, kinh tế phát triển “khá” ổn định, xã hội bị rối loạn,
thi hành chính sách đàn áp dân chủ, nên ông Lý quyết định chuyển đổi thể chế từ
dân chủ đại nghị sang chế độ độc tài. Ông đã tiến hành chính sách thanh lọc
chính phủ để trở thành chính phủ “sạch nhất thế giới”, những biện pháp cứng rắn nhằm đàn áp phe đối lập và quyền
tự do ngôn luận, bỏ tù người chống đối không qua xét xử; nhưng mặc khác thi
hành chính sách cải cách kinh tế (nhất là công nghiệp, ngoại thương), tài chính
và chứng khoáng, thu hút vốn đầu tư nước ngoài làm cho kinh tế phát triển mạnh
lên, trở thành “con rồng châu Á”.
7. Khái quát phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á sau 1945.
Với 47 quốc gia, châu Á có diện tích 44,6 triệu km2, chiếm 8.6% tổng diện tích bề mặt Trái đất (chiếm 29.9% diện tích mặt đất) và có 4 tỉ người, chiếm 60% dân số hiện nay của thế giới. Châu Á có nhiều nguồn tài nguyên phong phú và nhiều nông sản quý giá.
Trước chiến tranh thế giới thứ hai, các nước châu Á là những nước thuộc địa, nửa thuộc địa và là thị trường tiêu thụ hàng hóa và cung cấp nguyên liệu chủ yếu của các nước đế quốc Anh, Mỹ, Hà Lan… Sau chiến tranh thế giới thứ hai, tiếp theo châu Phi và Mỹ latinh, châu Á đã trở thành trung tâm của phong trào cách mạng thế giới. Quá trình phát triển và thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á đã trải qua các giai đoạn sau đây:
a) Thời kỳ từ 1945 – 1949: thời kỳ phong trào giải phóng dân tộc phát triển mạnh mẽ và lan rộng đến Đông Nam Á, Nam Á, Đông Bắc Á, bước đầu làm sụp đổ chủ nghĩa thực dân kiểu cũ.
Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, thắng lợi của Liên Xô và các lực lượng đồng minh chống phát xít đã cổ vũ, tạo điều kiện thuận lợi cho sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc của nhân dân các nước châu Á bước vào một thời kỳ mới.
Ngày 17/8/1945, chớp thời cơ thuận lợi, nhân dân Indonesia đã nổi dậy làm cuộc cách mạng tháng Tám và nước cộng hòa Indonesia Nam thành công, dẫn tới thành lập nước Việt Nam Mã Lai , Philippines
Trước sự nổi dậy mãnh liệt đó, các nước đế quốc đã cấu kết với nhau tìm cách đối phó. Được sự giúp đỡ của Mỹ, thực dân Anh, Pháp, Hà Lan lần lượt trở lại xâm lược các thuộc địa trước đây: Indonesia Indonesia
Trước tình hình đó, ngày 1/10/1949, cách mạng dân tộc dân chủ Trung quốc thắng lợi, nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Trung Hoa được thành lập. Với diện tích bằng ¼ châu Á và chiếm gần ¼ diện tích thế giới, thắng lợi của cách mạng Trung Quốc đã phá vỡ một mảng lớn trong hệ thống chủ nghĩa đế quốc, thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc phát triẻn mạnh mẽ và làm cho hệ thống xã hội chủ nghĩa nối liền từ châu Âu sang châu Á.
b) Thời kỳ từ năm 1949 đến 1954:
Sau chiến tranh thế giới thứ hai, với sự can thiệp và giúp đỡ của Mỹ, các nước Anh, Pháp… với chính sách pháo hạm, đã phát động cuộc chiến tranh xâm lược thực dân kiểu cũ ở hầu hết các thuộc địa cũ của chúng ở Đông Nam Á.
Chiến thắng Điện Biên Phủ của nhân dân Việt Nam
c) Thời kỳ từ 1954 đến 1975
Phong trào giải phóng dân tộc bao trùm các nước ở Trung Đông lan nhanh sóng đấu tranh giải phóng của các dân tộc. Hệ thống thuộc địa của chúng đang dần tan rã nhanh chóng.
Chỉ vài tháng sau chiến thắng Điện Biên Phủ ở Việt Nam , phong trào đấu tranh bùng lên mạnh mẽ ở các nước khác và nhiều quốc gia sau đã giành được độc lập: Malaysia (31-8-1957), Singapore
Năm 1955, hội nghị Bangdung được triệu tập gồm đại biểu của 30 nước Á, Phi, đại diện cho hơn phân nửa nhân loại. Hội nghị đánh dấu việc các nước này bước lên vũ đài chính trị. Lần đầu tiên trong lịch sử, các nước Á_Phi đã đoàn kết với nhau trong một mặt trận thống nhất của các dân tộc bị áp bức chống chủ nghĩa đế quốc.
d) Từ năm 1975 đến nay
Sau khi giành được độc lập dân tộc, các nước châu Á bắt tay vào công cuộc xây dựng đất nước, phát triển kinh tế xã hội. Công cuộc này được bắt đầu ở những thời gian sớm muộn khác nhau, có những con đường đi khác nhau như : hướng Chủ nghĩa xã hội (Trung Quốc, Việt Nam …), hướng tư bản chủ nghĩa (Malaysia , Campuchia , Singapore
Từ sự phát triển thắng lợi của sự phát triển kinh tế - xã hội, các nước mới nảy sinh ra nhu cầu là cần hợp tác với nhau cùng phát triển. Xuất phát từ thực tế đó, nhiều tổ chức mới về hợp tác mang tính khu vực ra đời. Ngày 8/8/1967, Hiệp hội các nước Đông Nam Nam
Cùng với thắng lợi về kinh tế - xã hội, ngoại giao giữa các nước có bước phát triển mạnh mẽ. Năm 1961, Phong trào không liên kết giữa các nước trên thế giới ra đời. Đó là phong trào chủ trương không tham gia bất cứ khối chính trị, quân sự nào; chống chế độ thực dân cũ để giành độc lập về chính trị, kinh tế, xã hội, hợp tác quốc tế trên cơ sở công bằng, cùng có lợi. trải qua hơn 30 năm thành lập, đến nay phong trào này (thời điểm 1995) có 109 thành viên. Cùng với phong trào này, 77 nước Á – Phi – Mỹ latinh sang lập tổ chức G77 (1964) với mục tiêu đoàn kết, thống nhất chung về kinh tế và thương mại. Hiện nay, tổ chức này có 133 nước (1995).
8. Đặc điểm tình hình chính trị châu Á sau 1945. Vì sao các nước theo mô hình phương Tây lại thất bại ở châu Á ?
- Chính trị: sau khi giành độc lập các nước đứng trước hàng loạt vấn đề khó khăn cấp bách (tàn tích phong kiến còn để lại, kinh tế lạc hậu, bất bình đẳng xã hội….). Trước yêu cầu nói trên, giai cấp tư sản non trẻ tất yếu phải vay mượn mô hình chính trị dân chủ - đại nghị bên ngoài để tiện quản lý đất nước. Ở mô hình này, Tổng thống là người đứng đầu quản lý đất nước, sau ông ta là một nội các gồm nhiều bộ trưởng khác nhau và Thủ tướng là người đứng đầu nội các đó. Tuy nhiên, nền dân chủ - đại nghị này không có kết quả, không tồn tại được là vì không dân chủ: chính quyền ra tay đàn áp mọi phong trào dân chủ chống lại mình. Sở dĩ có điều này là vì ở Hàn Quốc và các nước châu Á khác, ý thức hệ chính trị (Nho giáo), tư tưởng về một trật tự xã hội nhất định, vẫn còn trong tâm trí người dân; cho nên họ hầu như không quan tâm gì nhiều đến chính trị, về trật tự xã hội hiện tại và họ có quyền phán xét chế độ chính trị đó: nếu hợp thì họ giữ và không thì phải xóa bỏ nó đi. Cho nên tóm lại, chế độ này không có cơ sở dân chủ.
- Tư tưởng: ở các nước này, do quen chịu bị giặc đô hộ từ lâu cho nên người dân tỏ ra chai lì, có ý thức tự giác rất kém. Trong khi kinh tế đang phát triển theo hướng nhất định, nhà nước chăm lo thất nghiệp, bệnh tật thì họ không làm gì hết, mà làm thì cần có sự thúc ép mới chịu làm mà thôi. Ở Việt Nam thì sau khi giành độc lập, xã hội rối ren đã dẫn đến khủng hoảng. Khi nền chính trị bị khủng hoảng, người dân mong có chế độ mới để khống chế sự khủng hoảng này và chế độ độc tài chính là phương thuốc hữu hiệu nhất để chấm dứt cuộc khủng hoảng này. Mặc khác lúc đó, các nước chưa có cơ sở mạnh để cho định chế chính trị phát triển nên chỉ có duy nhất chế độ độc tài mới có thể ổn định được. Các chính phủ độc tài (quân nhân) của Hàn Quốc (Park Chung Hee, Chun Doo Hwan, Roh Tae Woo); Indonesia (Suharto); Philippines (Marcos)… đã thể hiện phần nào vai trò của mình trên đất nước của họ. Mặc dù không trách khỏi khiếm khuyết vốn có (đàn áp dân chủ, tôn sùng cá nhân, chống cộng sản…) nhưng nó lại kích thích sự phát triển mạnh của kinh tế, văn hóa… Trong các chính phủ này, vai trò của quân đội được nâng cao. Quân đội các nước thuộc chế độ độc tài thì được trang bị vũ khí hiện đại và rất hùng mạnh. Hàn Quốc , Philippines
Nhân tố Mỹ là không thể thiếu trong sự phát triển chính trị, quân sự và kinh tế ở các nước này. Trong chiến tranh Triều Tiên (1950 – 1953), Đông Dương (1954 – 1975), Mỹ thường viện trợ cho các nước đang phát triển sau chiến tranh (1945), thậm chí là đặt quan hệ ngoại giao với các nước như Thái Lan, Philippines, Hàn Quốc để lôi kéo các nước đó làm đồng minh theo mình vào chiến trường Việt Nam đánh quân Việt Nam. Trong cuộc chiến này, Mỹ cũng hứa hẹn rất nhiều với các nước đồng minh này như trả tiền lương cho người lính của các nước này để họ về phụ giúp gia đình phát triển kinh tế, đồng thời việc làm này của Mỹ cũng kích thích lính các nước đồng minh theo Mỹ đánh Việt Nam; còn nữa là Mỹ cũng hứa là sẽ viện trợ vũ khí, trang bị kỹ thuật cho các nước này nên các nước này cũng nắm bắt cơ hội này để phát triển.( giải thích thêm). Thực vậy, một chính phủ tốt là chính phủ đặt quyền lợi nhân dân lên hàng đầu (ví dụ các chính quyền ở các nước xã hội chủ nghĩa như Việt Nam, Trung Quốc, Cuba… thi hành nhiều chính sách tốt như cải cách ruộng đất, phát triển kinh tế - xã hội, tạo điều kiện cho nhân dân thực hiện quyền dân chủ cho mình), còn Mỹ thì không, đặt lợi ích của mình lên hàng đầu. Ở Mỹ, chủ nghĩa tư bản phát triển không có giới hạn, đi liền với phát triển kinh tế – chính trị là phát triển về đối ngoại. Sau 1945, trong khi các nước khác bị suy yếu nhiều mặt thì Mỹ lại vươn lên mạnh và gần như muốn độc chiếm toàn thế giới, nhất là châu Á và tất nhiên là Mỹ sẽ thực hiện bằng được để “chiếm” châu Á, giành được ảnh hưởng ở vùng này. Mặc khác trong quá trình gây ảnh hưởng ở châu Á, Mỹ dùng mọi thủ đoạn như viện trợ kinh tế, kể cả can thiệp quân sự vào các nước này, buộc các nước phải “thần phục” mình, phụ thuộc vào Mỹ và những việc này là chỉ phục vụ cho lợi ích của nó nên tóm lại, trong chính sách của mình, Mỹ luôn đặt lợi ích của mình lên hàng đầu.
(xem trang tiếp theo)
