Lịch sử hình thành và phát triển của ASEAN

Lịch sử hình thành và phát triển của ASEAN

1. Nguyên nhân thành lập ASEAN

a.    Nguyên nhân khách quan:

-   Sự phát triển của xu thế khư vực hóa, quốc tế hóa sau chiến tranh thế giới thư hai đã tác động đến khu vực Đông Nam Á. Sau chiến tranh thế giới thứ hai xu thế khu vực hóa, quốc tế hóa ngày càng phát triển đã dẫn đến sự ra đời của nhiều tổ chức khu vực: Liên đoàn Ả rập (1950), tổ chức các nước Trung Mĩ (1951), thị trường chung Châu Âu (1957), tổ chức thống nhất Châu Phi (1962)… điều đó đã tác động đến các nước Đông Nam Á - các nước mà sau này đứng ra tổ chức thành lập ASEAN.

-   Nhân tố Việt Nam có thể nói là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự ra đời của ASEAN (1967): Từ giữa những năm 60 Mĩ ngày càng xa lầy trong cuộc chiến tranh Việt Nam và Đông Dương. Trước tình hình này các nước ở Đông Nam Á ngoài Đông Dương muốn thành lập một tổ chức để có thể ngăn chặn ảnh hưởng của các nước lớn vào Đông Dương sau khi Mĩ rút lui.

-   Từ giữa những năm 60 thì Trung Quốc cũng thể hiện ý đồ mở rộng ảnh hưởng xuống Đông Nam Á.

b.    Nguyên nhân chủ quan

-   Đông Nam Á là khu vực lịch sử-văn hóa vốn chứa đựng những yếu tố của sự liên kết do có nhiều nét tương đồng về văn hóa: đều xuất phát từ nền văn minh lúa nước… nên dễ đi đến những thống nhất.

-   Nhu cầu tập hợp lại trong một tổ chức để giải quyết những khó khăn và để phát triển kinh tế.Bên cạnh đó một số nước  Đông Nam Á ngoài Đông Dương có sự tranh chấp về lãnh thổ và họ mong muốn có một tổ chức để thuận lợi hơn trong việc giải quyết những tranh chấp lãnh thổ đó.

-   Các nước tham gia thành lập ASEAN  đều có lí do riêng khi thành lập tổ chức này:

+ Indonesia: Là nước có diện tích và dân số lớn nhất Đông Nam Á, mong muốn thành lập tổ chức và mong muốn giữ vị trí lãnh đạo trong tổ chức, đồng thời thông qua tổ chức để phát huy ảnh hưởng đối với khu vực và trên thế giới. Các nước khác cũng mong muốn sự  có mặt của Indonexia trong tổ chức này để tổ chức này mạnh hơn và có thể phát huy ảnh hưởng của tổ chức này ra ngoài khu vực và trên thế giới.

+ Singapore: Là nước có diện tích nhỏ nhất ở khu vực (hơn 600 km²) và dân số khoảng vài triệu người, muốn gia nhập vào tổ chức để tránh sự cô lập trước Malaysia và Indonesia, đồng thời muốn sử dụng thị trường của khu vực để phục vụ cho sự phát triển của mình sau khi tách khỏi Malaysia (8/1965).

+ Philippines: Mong muốn tiến tới đa dạng chính sách ngoại giao nhằm giải quyết tranh chấp lãnh thổ với Malaysia

+ Malaysia: Có những vấn đề phức tạp trong nước,vừa có những tranh chấp về lãnh thổ với Indonesia và Philippines nên muốn gia nhập tổ chức để  xoa dịu mâu thuẫn trong nước và giải quyết tranh chấp với Indonesia và Philippines.

+ Thái Lan: Trong thời gian này Thái Lan phải đương đầu với những cuộc đấu tranh ở trong nước và lo ngại trước ảnh hưởng to lớn của cách mạng Đông Dương cho nên muốn tham gia tổ chức này để đối phó với những vấn đề trên.

2. Thành tựu và những vấn đề đặt ra qua 45 năm xây dựng và phát triển của ASEAN

+ Thành tựu:

- ASEAN đã hình thành một tổ chức 10 nước ở Đông Nam Á đưa đến những thay đổi căn bản về chất trong tổ chức này. ASEAN 10 góp phần chấm dứt chia rẽ, đối đầu giữa các nước Đông Nam Á, tạo dựng mối quan hệ trên cơ sở hữu nghị, hiểu biết và hợp tác lẫn nhau, hợp tác cùng phát triển.

- ASEAN mở rộng hợp tác nội khối trên nhiều lĩnh vực khác nhau: chính trị - an ninh, kinh tế - thương mại, văn hóa – xã hội, khoa học kỹ thuật, môi trường.

- Vai trò, uy tín của ASEAN trên trường quốc tế được nâng cao.  ASEAN 10 là một tập thể chính trị, kinh tế quan trọng trong khu vực, đối tác không thể thiếu của các nước lớn trong chính sách đối ngoại của họ. ASEAN thành công trong nhiều lĩnh vực, có vai trò chủ đạo trong nhiều cơ chế hợp tác: ASEAN + 1; ASEAN + 3; ARF. ASEAN có vai trò quan trọng trong việc hợp tác khu vực, liên khu vực ASEAN – APEC. ASEAN có quan hệ bình thường với hầu hết các cường quốc, các tổ chức quan trọng của quốc tế như Mỹ, EU.

- ASEAN giữ được những nguyên tắc cơ bản và vận dụng một cách linh hoạt phù hợp với phong cách của ASEAN với tinh thần đoàn kết thống nhất trong đa dạng. Các nước ASEAN đã đoàn kết, hợp tác để vượt qua các thách thức và phát triển.

+ Những vấn đề đặt ra:

- Sự khác biệt thể chế, lợi ích quốc gia dân tộc, thiếu đồng thuận trong các nước ASEAN là thách thức lớn.

- Sự chênh lệch trình độ phát triển kinh tế, xã hội và chính trị giữa các nước.

- Vấn đề xã hội, bình đẳng, dân chủ, sắc tộc và tôn giáo còn nhiều nan giải.

- Sự phụ thuộc bên ngoài co xu hướng gia tăng từ nhiều quốc gia khác nhau trong khu vực.

3. Thành tựu chính của quan hệ Việt Nam – ASEAN từ 1967 đến nay

* An ninh – chính trị:  Từ khi tham gia ASEAN, Việt Nam được tham dự các Hội nghị cấp cao của ASEAN, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao, Hội nghị Bộ trưởng kinh tế… Việt Nam đã tham gia tích cực và để ra những sáng kiến; ví dụ Việt Nam để ra sáng kiến thành lập tiến trình hợp tác Á – Âu (ASEM) và mở rộng tầm nhìn đến 2020 về lĩnh vực kinh tế, chính trị, chuyên ngành và đối ngoại. Việt Nam góp phần lớn cho việc bảo vệ khu vực; thúc đẩy xu thế mở rộng của ASEAN. Việt Nam cũng góp phần giải quyết một số vấn đề an ninh – khu vực: tháo gỡ vướng mắc khi lịch sử để lại trong quan hệ Việt Nam với một số nước ASEAN. Việt Nam cũng góp phần xây dựng Quy tắc ứng xử về Biển Đông (COC) giữa Việt Nam – Trung Quốc, thúc đẩy tìm kiếm giải pháp cho vấn đề Biển Đông.

* Kinh tế: quan hệ kinh tế Việt Nam – ASEAN phát triển nhanh chóng kể từ khi Việt Nam gia nhập ASEAN đến nay. ASEAN là đối tác thương mại, đầu tư hàng đầu của Việt Nam.

* Xã hội: đạt nhiều thành tựu quan trọng thay đổi văn hóa – giáo dục trong nước, khu vực và quốc tế.

4. Cơ hội và thách thức của Việt Nam khi gia nhập ASEAN

+ Cơ hội:

- Góp phần tạo môi trường hòa bình, ổn định và lâu dài trong khu vực; từ đó tạo môi trường thuận lợi để phát triển đất nước.

- Việt Nam có điều kiện để hợp tác khu vực, mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế, mở rộng thị trường và hội nhập với thế giới

- Việt Nam có điều kiện để tăng cường hợp tác để tranh thủ nguồn lực từ bên ngoài, phát huy nguồn lực từ trong nước một cách có hiệu quả, mạnh mẽ hơn.

- Việt Nam có điều kiện phát huy lợi thế so sánh trong việc khôi phục chiến tranh với việc tăng cường hợp tác kinh tế trong khu vực và trên thế giới.

- Việt Nam có điều kiện để đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước

- Việt Nam có điều kiện tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để góp phần làm phong phú văn hóa dân tộc.

- Việt Nam có điều kiện phát triển hơn nữa ngành giáo dục đào tạo thông qua cho con em du học các nước.

+ Thách thức:

- Khoảng cách về trình độ phát triển của Việt Nam với các nước ASEAN còn chênh lệch khá lớn

- Vì là những nước thuộc khu vực, Việt Nam có cùng điểm tương đồng về cơ cấu kinh tế, đặc biệt là hàng xuất khẩu truyền thống, công nghiệp chế biến, điều đó đã dẫn đến sự cạnh tranh gay gắt trong nội bộ các nước ASEAN.

- Sự khác biệt về chế độ chính trị, hệ tư tưởng giữa Việt Nma với các nước ASEAN dẫn đến cách nhìn nhận khác nhau về an ninh – chính trị

- Biến cố khu vực cũng tác động đến quan hệ Việt Nam - ASEAN